FA

مجازات اردن یا فشار بر فلسطین، پشت پرده بازداشت سرمایه‌دار اردنی توسط عربستان

روز شنبه رسانه‌های منطقه خبر دادند که « المصری»، رئیس هئیت مدیره بانک عربی و تاجر میلیاردر اردنی در عربستان بدلایل نامشخص و مبهم بازداشت شده است.

آن گونه که رسانه‌ها خبر دادند، المصری پس از آنکه پیامی از دوست نزدیک خود درباره ضرورت سفرش به عربستان سعودی دریافت کرد، راهی عربستان شد، اما بلافاصله پس از رسیدن به فرودگاه ملک خالد ریاض در همان جا توسط چند نفر به مکان نامعلومی هدایت گردید.

رسانه‌های عربی سرنوشت سرمایه‌دار اردنی را با سرنوشت حریری، نخست وزیر لبنان مقایسه کردند که در آبان‌ماه گذشته پس از دعوت به عربستان بدلایل نامعلومی اعلام استعفا نمود و مجبور به اقامت دو هفته‌ای در این کشور شد. موضوعی که رئیس جمهور لبنان آن را بازداشت غیرقانونی توسط عربستان اعلام کرد.

با این حال بازداشت و بی‌خبری از المصری چندان به طول نیانجامید و در کمتر از 48 ساعت پس از بی خبری از سرمایه‌دار برجسته اردنی، رسانه‌ها از آزادی او و بازگشتش به اردن خبر دادند.

اکنون این پرسش مطرح است که چرا عربستان سرمایه‌دار برجسته اردنی را دعوت به ریاض و سپس در آن جا بازداشت کرد؟

سرمایه‌دار اردنی قربانی سناریوی بازداشت شاهزادگان

المصری 80 ساله از ثروتمندترین سرمایه‌داران عرب به شمار می‌رود که صاحب مجموعه بزرگی از کارخانجات و موسسات مالی در کشورهای عربی است. مالکیت بانک بین المللی عربی با شعبه‌هایی در اردن، عربستان، لبنان و حتی کرانه باختری، دارا بودن بزرگترین باغ تفریحی در کشورهای عربی منطقه و مجموع هتل‌های زنجیره‌ای در شهر مکه تنها بخشی از ثروت اعلام شده المصری می‌باشد.

همان ابتدای بازداشت المصری، بسیاری براین اعتقاد بودند که دستگیری او به مانند دیگر شاهزادگان سعودی با هدف کسب درصدی از درآمدهای کلان این سرمایه‌دار بزرگ منطقه صورت گرفته است. بازداشت شاهزادگان سعودی در دو ماه پیش نیز اگرچه تحت عنوان مبارزه اقتصادی به دستور محمدبن سلمان ولیعهد عربستان صورت گرفت، اما آزادی برخی از آنان از جمله متعب بن عبدالله در ازای پرداخت مبلغی کلان و مصادره بخشی از اموال‌ آنان نشان داد کسب درآمد یکی از مهمترین اهداف بازداشت ناگهانی 40 شاهزاده ثروتمند سعودی بوده است. در آن زمان حتی بلومبرگ اعلام کرد که دستگاه حاکمیت ریاض، حداقل 800 میلیارد دلار از بابت بازداشت شاهزادگان سود مالی کسب خواهد کرد و این ادعا با توجه به بحران مالی عربستان بدلیل کاهش قیمت نفت و همزمان افزایش هزینه جنگ در یمن از یک سو و ارائه پیشنهاد مالی دستگاه‌های امنیتی عربستان به شاهزادگان بازداشتی در ازای آزادی آنان قابل تأمل می باشد. از سوی دیگر از آن جا که المصری فلسطینی‌الاصل دارای تابعیت همزمان اردنی و عربستانی بود، بازداشت او برای مقامات ریاض چندان هم کار سختی نبود. ضمن آن که همزمان با بازداشت المصری، رای الیوم چاپ لندن اعلام کرد که عربستان سعودی در پاسخ به پیگیری های مسئولان اردنی درباره سرنوشت وی گفته‌اند که وی شهروند عربستانی است و اجازه دخالت هیچ طرف خارجی را در این مورد نمی‌دهند.

براین اساس ممکن است بازداشت و سپس آزادی سرمایه‌دار معروف فلسطینی-اردنی در ازای معاملات کلان مالی پشت پرده به مانند دیگر شاهزادگان سعودی صورت گرفته باشد.

تنبیه اردن

اما سناریوی مهمتر و سیاسی‌تر دیگر درباره بازداشت و سپس آزادی سرمایه‌دار اردنی در عربستان، به تحولات فلسطین مرتبط است.

در جریان اعلام بیت المقدس به عنوان پایتخت اسرائیل، واکنش‌های بسیاری در جهان اسلام هم از سوی افکارعمومی و هم رهبران دولت‌ها دنبال شد و اردن نیز به مانند دیگر کشورهای اسلامی تصمیم ترامپ درمورد بیت المقدس را محکوم کرد. حتی عبدالله دوم، پادشاه اردن در بیانیه رسمی نسبت به انتقال سفارت آمریکا به شهر بیت المقدس هشدار داد و چنین تصمیمی را غیرقابل قبول عنوان کرد. همچنین در جریان برگزاری نشست سران اسلامی در استانبول، اردن در بالاترین سطح سیاسی یعنی در سطح پادشاه این کشور حضور یافت و تصمیم ترامپ را در بیانیه عمومی اجلاس محکوم کرد.

موضع‌گیری اردن در جریان مسئله بیت المقدس علی رغم مواضع گذشته این کشور همسو با مواضع و خواسته مقامات ریاض نبود بلکه همسو با مواضع تند ترکیه نسبت به اسرائیل بود عربستان در واکنش به مسئله بیت المقدس بسیار انفعالی عمل کرد و بسیار دیرهنگام و بعد از گذشت دو روز مواضع رسمی خود را اعلام نمود ، که حتی این مواضع را نه پادشاه عربستان که مقامات پائین دستی و در سطح معاونین وزیر اعلام کردند.علاوه بر این برخی اگرچه در مقام غیر رسمی،از اقدام ترامپ حمایت نمودند. اهمیت این مسئله به این دلیل است که در کشوری چون عربستان چنین اظهاراتی بدون هماهنگی و رضایت حاکمان، ممکن نیست. همچنین در نشست سران اسلامی در ترکیه، مقامات سعودی برخلاف دیگر کشورهای اسلامی در سطح وزیر شرکت کردند و نشان دادند که مسئله بیت المقدس برای سعودی‌ها دیگر اولویت چندانی ندارد و در این مسئله مانند رهبران جهان اسلام نمی اندیشند. این مواضع البته چندان هم غیرطبیعی به نظر نمی‌رسید و از مدت‌ها پیش از آن که تصمیم جنجالی ترامپ در مورد بیت المقدس اعلام شود، اخبار رسمی از وجود روابط غیرعلنی میان ریاض و تل‌آویو خبر می‌دادند.

با این حال مواضع متفاوت اردن و عربستان در مسئله بیت المقدس به نظر می‌رسد که چندان مورد پذیرش رهبران سعودی قرار نگرفته است و در این شرایط شاید بازداشت سرمایه‌دار اردنی پیامی روشن از سوی ریاض به امان بوده است. طبیعی است که اردن همیشه دنباله‌رو سیاست‌های سعودی در منطقه بوده و حال مواضع به نسبت مستقل پادشاه اردن از پادشاهی عربستان در مسئله بیت المقدس، برای ابای بلند سعودی‌ها که مدعی رهبری جهان عرب در منطقه می‌باشند، گران تمام شده است.

فشار به فلسطینی‌ها

اما موضوع قابل توجه دیگر در بازداشت سرمایه‌دار اردنی، تصمیم قطعی عربستان برای فشار به فلسطینی‌هاست. بخش قابل توجهی از دادو ستدهای مالی و پولی فلسطینیان بویژه در کرانه باختری از طریق بانک متعلق به سرمایه‌دار اردنی صورت می‌گیرد و نقش این بانک در اقتصاد سرزمین‌های فلسطینی غیرقابل انکار است.

از سوی دیگر سعودی‌ها تلاش بسیاری را برای فشار به تشکیلات خودگران و محمودعباس برای پذیرش طرح‌های پیشنهادی در خصوص عادی سازی روابط با اسرائیل کرده‌اند. یک ماه قبل از اعلام تصمیم جنجالی ترامپ در مورد بیت المقدس، در جریان دعوت محمود عباس به ریاض و دیدار با پادشاه عربستان، برخی منابع از ارائه طرح عربستان در مورد فلسطین سخن گفتند که به نظر می‌رسید محمودعباس آن را نپذیرفته است.

همچنین همزمان با اعلام تصمیم جنجالی ترامپ در مورد بیت المقدس، برخی منابع از پیشنهاد ولیعهد عربستان به فلسطینی‌ها برای پذیرش بیت المقدس به عنوان پایتخت اسرائیل و عقب نشینی از آن خبر دادند که با مخالفت تشکیلات خودگردان روبرو شده بود. این موضوع آن چنان به مذاق صهیونیست‌ها خوش آمده بود که حتی ایسرائیل کاتز؛ وزیر اطلاعات اسرائیل، با تمجید از رهبران سعودی، درخواست میانجی‌گری ریاض در مسئله فلسطین را مطرح کرده بود.

با وجود شواهدی که از تلاش عربستان برای تحمیل طرح‌های مورد نظر خود به فلسطینی‌ها وجود دارد، اما هیچ نشانه‌ای از پذیرش این طرح‌ها از سوی فلسطینی‌ها در دست نیست و مشخص است که حتی گروه‌های سازش فلسطینی از جمله فتح نیز حاضر به پذیرش طرح‌های سعودی در مورد فلسطین نشده‌اند.

با ادامه مخالفت فلسطینی‌ها علیه طرح‌های عربستان، بازداشت مدیرعامل مهمترین بانک فعال در مناطق فلسطینی شاید با هدف اعمال فشار اقتصادی بر فلسطینیان از طریق ابزارهای مالی و پولی ارزیابی شود. در این صورت ممکن است سعودی‌ها با بازداشت المصیری خواستار اعمال محدودیت‌های مالی بر مناطق فلسطین برای تحمیل خواسته‌های خود باشند. به هر حال هنوز مشخص نیست که بین مقامات ریاض و المصری چه گذشته است.

Facebook Comments